Zelfregie en autonomie

Soms loopt het leven niet vast door een gebrek aan motivatie. Soms weet iemand heel goed dat er iets moet veranderen, maar lukt het niet om daadwerkelijk in beweging te komen. 
Wanneer mensen langdurig het gevoel hebben dat anderen bepalen wat goed voor hen is, kan er iets wezenlijks verloren gaan: het vertrouwen in het eigen vermogen om richting te geven.Dat kan uiteindelijk leiden tot passiviteit. Niet omdat iemand niet wil, maar omdat het moeilijk wordt om nog te ervaren dat eigen keuzes verschil maken.

Er ontstaat een soort van stilstand 
Wel willen, maar niet kunnen beginnen 
Wel nadenken, maar geen richting ervaren 
Wel mogelijkheden zien, maar niet weten welke stap de juiste is

Juist op zulke momenten is zelfregie belangrijk.Zelfregie gaat over de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op het eigen leven: keuzes kunnen maken, richting kunnen geven en ervaren dat wat je doet ertoe doet. Dat betekent nadrukkelijk niet dat iemand alles zelfstandig moet kunnen. Zelfregie kan juist bestaan met ondersteuning van anderen.

Dat onderscheid is belangrijk. Wie vastloopt, heeft niet altijd meer aansporing nodig of goed bedoelde adviezen. Soms is eerst iets anders nodig: rust, overzicht, vertrouwen en het gevoel dat het eigen leven weer van jezelf wordt.

Autonomie is meer dan zelfstandig zijn 

Autonomie wordt vaak verward met onafhankelijkheid. Alsof autonoom zijn betekent dat je niemand nodig hebt. Een mens kan soms en ondersteuning nodig hebben en toch autonoom functioneren. 
Een student die hulp nodig heeft bij plannen, kan zelf bepalen welke opleiding hij wil volgen. Een volwassene die ondersteuning nodig heeft bij administratie kan zelf keuzes maken over wonen, werk en vrije tijd. Iemand die volledig is vastgelopen, kan samen met een begeleider onderzoeken wat voor hem of haar belangrijk is, zonder dat de begeleider het leven overneemt.

Autonomie gaat dus niet alleen over wat je zelf kunt. Het gaat ook over wat van jou is. Vragen die je hier kunt stellen zijn bijvoorbeeld: 
Welke keuzes zijn van mij? 
Wat vind ik belangrijk? 
Waar wil ik naartoe? 
Wat past bij mij? 
Welke ondersteuning heb ik nodig om daar te komen?

Autisme, zelfregie en de PILLAR-methodiek 

Voor mensen met autisme kan het thema zelfregie extra belangrijk zijn. 
Autisme werkt door op veel verschillende levensgebieden. Denk aan prikkelverwerking, planning, sociale interactie, communicatie, werk, relaties en het organiseren van het dagelijks leven. Daarbij kan iemand op bepaalde gebieden zeer zelfstandig functioneren en op andere gebieden juist veel ondersteuning nodig hebben.

Juist wanneer iemand merkt dat anderen veel moeten overnemen, kan de pijn van het besef van het verschil tussen wat ik zelf wil en wat ik kan pijnlijk groot worden. 
De PILLAR-methodiek spreekt in dit geval van een besef van een diepe, ofwel existentiële pijn. Binnen de pijler Levenscoaching is er daarom expliciet aandachtvoor onderwerpen zoals autonomie, zelfsturing en zelfregie.

Overnemen of ondersteunen? 

ls het leven vastloopt, wordt de oplossing vaak gezocht in meer discipline, meer structuur of meer motivatie. Alle als goed bedoelde, maar van buitenaf komende oplossingen en raadgevingen.

Soms echter begint beweging ergens anders en komt ze van binnenuit. Dit vraagtom een belangrijke nuance in de begeleiding:niet overnemen maar naast iemand gaan staan en samen op pad gaan.

Ondersteunen is namelijk niet hetzelfde als overnemen. 
Een begeleider kan structuur bieden zonder de keuzes van iemand over te nemen. Kan helpen ordenen zonder te bepalen. Kan meedenken zonder het antwoord al in te vullen.

Het is soms zoeken naar een precair evenwicht.Door te weinig ondersteuning kan iemand vastlopen.Te veel overnemen kan iemand het gevoel geven geen eigenaar meer te zijn van het eigen leven.De kunst is dan: zoveel ondersteuning als nodig, zoveel eigen regie als mogelijk.

Niet-kunnen of willen: onvermogen of verlangen? 

Wanneer iemand vastloopt, is het vaak verleidelijk om vooral te kijken naar wat er niet lukt.Achter het vastlopen zit echter vaak ook een verlangen of behoefte: 
naar betekenis,naar vrijheid,naar vertrouwen,naar verbinding,naar invloed,naar een leven dat weer als het eigen leven voelt. 
Zelfregie raakt daarmee aan iets fundamenteels menselijks.

De PILLAR-methodiek laat zien hoe verschillende voorwaarden daarvoor samenhangen: veiligheid, vertrouwen, levensrichting, luisteren, actie en rust. De methodiek beschouwt deze niet als losse onderdelen, maar als samenhangende pijlers die als een fundament fungeren onder het bestaan.

Zelfregie als fundament

Zelfregiekan dan een belangrijk fundament zijn om weer in beweging te komen.Niet door iemand alleen op pad te sturen.Niet door alle ondersteuning weg te nemen.Maar door samen te onderzoeken: 
Wat wil jij? Wat kun jij? Wat heb jij nodig? En welke stap kunnen we vandaag zetten die werkelijk van jou is? 
Dat hoeven niet altijd grote daden, stappen of inzichten te zijn. Ook een heel kleine stap kan al het begin van verandering inluiden.Vanuit dat ene stapje ontstaat dan weer beweging.

Zie andere relevante blogartikelen